Ishikawa Diagram

Identificeer snel mogelijke oorzaken

Het Ishikawa-diagram (ook wel fishbone- of visgraatdiagram) helpt bij het analyseren en oplossen van problemen. Dit eenvoudige gereedschap vereist geen specialistische kennis en helpt je om tot mogelijke oorzaken van problemen te komen.

Ishikawa

In vrijwel ieder verbeterproject wordt het Ishikawa diagram gebruikt. Na het lezen van onderstaand artikel kun jij het diagram direct zelf gebruiken.

Herkomst van het diagram

Het Ishikawa-diagram brengt mogelijke oorzaken van problemen in kaart met behulp van een diagram in de vorm van een vissengraat. De methode is in 1982 ontwikkeld door de Japanse hoogleraar Kaoru Ishikawa, verbonden aan de Faculteit Engineering van de universiteit van Tokyo.

Ishikawa hield zich bezig met innovaties op het gebied van kwaliteitsmanagement, zoals de kwaliteitscirkels en het Ishikawa-diagram. Het Ishikawa-diagram (ook wel bekend als visgraatdiagram of cause-and-effect diagram), wordt beschouwd als een van de zeven basisinstrumenten binnen het vakgebied Kwaliteitsbeheersing (Quality Control). Deze ‘old seven’ zijn: Cause-and-effect, Check sheet, Control charts, Histogram, Pareto chart, Scatter diagram en Stratificatie.

De Ishikawa-methode helpt bij het ordenen van mogelijke oorzaken van een probleem, die bijvoorbeeld in een brainstormsessie naar voren zijn gebracht. Rechts, aan het uiteinde van de ruggengraat van de ‘vis’ wordt de bestaande, problematische situatie genoteerd, langs de graten komen de mogelijke oorzaken. Zo biedt Ishikawa de mogelijkheid om oorzaken van problemen te bezien in onderlinge samenhang en mogelijke oplossingen te inventariseren.

Toepassingsgebied

Ishikawa-diagrammen brengen grote problemen in processen in kaart. Het diagram presenteert potentiële oorzaken op een gestructureerde manier, helpt het team nadenken over oorzaken die niet voor de hand liggen en biedt de mogelijkheid om de status aan te geven van een maatregel en het effect op een probleem. In eerste instantie zijn Ishikawa-diagrammen ingezet bij analyse van kwaliteitsproblemen binnen industriële processen. Kaoru Ishikawa zelf paste de methode als eerste toe bij het Japanse bedrijf Mazda Motors.

Tegenwoordig wordt de tool ook in de dienstensector toegepast. Het gebruik van het Ishikawa-diagram wint aan kracht wanneer de aangebrachte elementen worden ondersteund met feiten (data). De feiten geven per element de omvang van een deel van het probleem aan, uitgedrukt in bijvoorbeeld tijd, geld en verlies aan grondstoffen of producten. Om feiten boven tafel te krijgen kun je de eerdergenoemde ‘old seven methodes’ gebruiken. Wanneer feiten ontbreken kan de 5-times-why methode worden toegepast om extra door te vragen op een aangedragen probleemelement.

Hoe werkt het

De methode volgt vier stappen. Als eerste moet er overeenstemming zijn over de probleemdefinitie (Effect). Dit statement wordt opgeschreven aan de rechterkant van een flipchart of white board.

In de volgende stap (2) wordt de basis van het diagram opgezet (de ruggengraat). De oorspronkelijke opzet uit 1982 onderscheidt vier categorieën van mogelijke oorzaken van het probleem (vier visgraten, 4M). Tegenwoordig worden daarnaast de categorieën Metingen en Milieu vaak toegevoegd (6M).

  • Mensen: Iedereen die betrokken is bij het proces.
  • Methoden: Hoe het proces wordt uitgevoerd en de specifieke eisen die daarbij worden gesteld (beleid, procedures, regels, voorschriften en wetten).
  • Machines: Alle apparatuur, computers, gereedschappen etc. die nodig zijn om de taak te verrichten.
  • Materialen: onderdelen, pennen, papier, enz. die gebruikt worden om het eindproduct te produceren.
  • Metingen: Gegevens gegenereerd uit het proces die worden gebruikt om de kwaliteit te evalueren.
  • Milieu (omgeving): De voorwaarden, zoals locatie, tijd, temperatuur en de cultuur, de manier van werken, rondom het proces.

In de derde stap (3) worden de oorzaken aandragen door middel van brainstormen. Oorzaken kunnen worden ondergebracht in meerdere categorieën. Daarmee wordt aangegeven dat een bepaalde oorzaak op meerdere categorieën van invloed is en dus vanuit meerdere perspectieven effect heeft op het probleem. Per categorie kan weer een onderverdeling worden gemaakt in primaire en secundaire oorzaken. Primaire oorzaken zijn direct te herleiden naar een categorie. Secundaire oorzaken zijn alleen middels de primaire oorzaak te herleiden naar een categorie.

In de laatste stap (4) worden oplossingen geselecteerd en bepaald welke daarvan als eerste wordt doorgevoerd. Bij de selectie van oplossingen en besluitvorming kunnen methoden worden toegepast om te bepalen welke aanpak van een oorzaak prioriteit krijgt op basis van (beperkte) inspanning en (maximaal) effect.

Het Ishikawa Diagram als onderdeel van de verbeterreis

Net als bij alle middelen en tools binnen de verschillende verbetermethodieken, is het maken van Ishikawa Diagram nooit een doel op zich. Het is ook zeker geen eindpunt, want het maken van een Ishikawa heeft alleen zin als je ook daadwerkelijk aan de slag gaat met gevonden oorzaken. Tijdens de praktijkcertificering van onze Lean en Lean Six Sigma opleidingen wordt het diagram gebruikt. Tijdens de opleidingen leren we je ook hoe je het diagram gebruikt en hoe je met de gevonden problemen aan de slag kunt.

Zelf de Ishikawa methodiek gebruiken?

Wil je de Ishikawa methodiek direct leren toepassen in de praktijk? Bekijk dan het programma van de Green Belt in Lean Opleiding. In deze opleiding gaan we in op de Ishikawa methodiek en gaan we er in de praktijk mee aan de slag.